Szczegóły książki

Nowogród Wielki. Historyczno-kulturowy przewodnik po średniowiecznej republice

Nowogród Wielki. Historyczno-kulturowy przewodnik po średniowiecznej republice

Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka

Pierwszy polskojęzyczny przewodnik po Nowogrodzie Wielkim. Zaprezentowano w nim około czterdziestu pięciu zabytków historycznych miasta i okolic, ułożonych w porządku geograficznym, np. nowogrodzkiego kremla, soboru katedralnego Sofii, siedziby arcybiskupów nowogrodzkich, Dworu Jarosławowego, Targu, siedzib kupców hanzeatyckich, Grodziszcza Rurykowego. Czytelnik znajdzie tu syntetyczny opis dziejów miasta i związanego z nim bytu politycznego – średniowiecznej republiki kupieckiej, a także najważniejszych zagadnień z zakresu jego specyfiki kulturowej i religijnej, ukształtowanej pod wpływem cywilizacji bizantyńskiej, choć rozwijającej się samodzielnie.

Nowogród Wielki, jedno z wielu miast w europejskiej części współczesnej Rosji, położone – jak śpiewał Jacek Kaczmarski – „wśród pól i rozlewisk”, to prawdziwa enigma. Od wielu wieków nieprzerwanie fascynuje twórców kultury i badaczy do tego stopnia, że w powszechnym wyobrażeniu na jego temat prawda historyczna często nierozłącznie splata się z mitem. Nowogród Wielki od średniowiecza rozpalał wyobraźnię swoim bogactwem prężnego ośrodka handlowego, utrzymującego już od schyłku XII wieku kontakty z Hanzą, a tym samym będącego – na wiele wieków przed założeniem Sankt Petersburga – swego rodzaju ruskim oknem na Europę. Unikalna kultura miasta nad Wołchowem, rozkwitająca najpełniej w XIII—XV wieku, a następnie brutalnie zdławiona przez władców moskiewskich, zadaje kłam stereotypowemu wyobrażeniu, że Słowianie Wschodni nie są zdolni do życia w ustroju demokratycznym.

Z Przedmowy

Przedmowa           11

 

I. Nowogród Wielki dawniej i dziś. Położenie geograficzne i warunki rozwoju osadnictwa (Irina Pirożak-Dziuk)              17

 

II. Początki Nowogrodu Wielkiego. Grodziszcze Rurykowe 25

 

III. Podział administracyjny Nowogrodu Wielkiego i podległych mu obszarów              41

 

IV. Szkic dziejów Nowogrodu Wielkiego     45

 

V. Ustrój Nowogrodu Wielkiego – najważniejsze organy władzy         55

 

VI. Dietiniec – nowogrodzki kreml               67

1. Sobór katedralny Sofii – Mądrości Bożej       76

1.1. Sobór katedralny świątynią dedykowaną Sofii – Mądrości Bożej          90

1.2. Republika Świętej Sofii. Mądrość Boża patronką Nowogrodu Wielkiego              92

2. Dom Sofii – siedziba arcybiskupów nowogrodzkich    103

3. Cerkiew św. Andrzeja Stratelatesa – fragment świątyni św. św. Borysa i Gleba      111

 

VII. Dwór Jarosławowy i Targ        117

1. Sobór św. Mikołaja na Dworze Jarosławowym (na Targu)        123

2. Cerkiew Niewiast Niosących Wonności na Dworze Jarosławowym (na Targu)      127

3. Cerkiew św. Prokopiusza na Dworze Jarosławowym (na Targu)             129

4. Cerkiew św. Paraskiewy Piątnicy na Targu 131

5. Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy na Targu     135

6. Cerkiew św. Jana Chrzciciela „na opokach” (na Targu)              137

7. Cerkiew św. Jerzego na Targu        139

8. Cerkiew Archanioła Michała na Targu         141

9. Cerkiew Zwiastowania Bogurodzicy na Targu             143

 

VIII. Strona Sofijska           147

1. Koniec nerewski 147

1.1. Monaster Zwierzyniecki (Opieki Bogurodzicy)         148

1.2. Cerkiew św. Mikołaja Białego      154

1.3. Cerkiew Apostołów Piotra i Pawła w Kożewnikach                 156

1.4. Cerkiew Trójcy Świętej w monasterze Zesłania Ducha Świętego           160

1.5. Cerkiew św. Teodora Stratelatesa przy ul. Szczerkowej          163

2. Koniec zagorodski            165

2.1. Cerkiew Dwunastu Apostołów „na rozpadlinach”    166

3. Koniec ludyński                167

3.1. Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Monasterze Dziesięcinnym           168

3.2. Cerkiew św. Błażeja, biskupa Sebasty        171

3.3. Cerkiew Trójcy Świętej przy ulicy Riediatinej (w Jamskiej Słobodzie) 173

3.4. Biała (Aleksiejewska) baszta       175

3.5. Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego (Uwierzenia Apostoła Tomasza) nad jeziorem Miaczino    178

3.6. Cerkiew św. Jana Miłosiernego nad jeziorem Miaczino           179

3.7. Cerkiew Apostołów Piotra i Pawła na Sikorczej Górze (na cmentarzu Piotrowskim)         182

 

IX. Strona targowa             185

1. Koniec płotnicki               185

1.1. Cerkiew św. św. Borysa i Gleba w Płotnikach            186

1.2. Monaster Narodzenia Bogurodzicy na Michalicy      190

1.3. Cerkiew św. Teodora Stratelatesa nad Ruczajem     193

1.4. Cerkiew św. Demetriusza z Tesaloniki       197

1.5. Cerkiew św. Klemensa Rzymskiego            199

2. Koniec sławieński            202

2.1. Cerkiew Przemienienia Pańskiego przy ulicy Iliniej                202

2.1.1. Ikona Bogurodzicy Znaku i jej miejsce w kulturze Nowogrodu Wielkiego         209

2.2. Cerkiew Apostoła Filipa przy ulicy Nutnej                211

2.3. Cerkiew Proroka Eliasza na Sławnie (Na Wzgórzu)                213

2.4. Cerkiew Apostołów Piotra i Pawła na Sławnie (Na Wzgórzu)               216

 

X. Okolice średniowiecznego Nowogrodu Wielkiego              219

1. Rubieże południowo-zachodnie     219

1.1. Cerkiew Zwiastowania Bogurodzicy nad jeziorem Miaczino   219

1.2. Monaster św. Jerzego    223

2. Rubieże północno-wschodnie        228

2.1. Monaster Przemienienia Pańskiego w Chutyni        228

2.2. Monaster Narodzenia Bogurodzicy (Antoniewski)   231

3. Rubieże południowo-wschodnie    234

3.1. Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy na Wołotowym Polu              234

3.2. Cerkiew Przemienienia Pańskiego na Kowalewie    238

3.3. Cerkiew Przemienienia Pańskiego na Nieriedicy     242

 

Książęta nowogrodzcy (IX–XV w .)    249

Biskupi i arcybiskupi nowogrodzcy (X–XV w.) 253

 

Bibliografia            255

  • Tytuł: Nowogród Wielki. Historyczno-kulturowy przewodnik po średniowiecznej republice
  • Autor: Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka
  • ISBN Ebooka: 978-83-8142-697-8, 9788381426978
  • Data wydania ebooka: 2019-12-30
  • Identyfikator książki: e_1et6